Το Τμήμα

TO TMHMΑ ΠOIMΑNTIKHΣ KΑI KOINΩNIKHΣ ΘΕOΛOΓIΑΣ

 

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

H λειτουργία της Θεολογικής Σχολής προβλεπόταν από την ίδρυση του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, το 1925, αλλά- τελικώς η έναρξη έγινε το 1942.

Από το 1964 η Σχολή, τροποποιώντας τον κανονισμό λειτουργίας της, χώρισε τις προπτυχιακές σπουδές σε τρία Tμήματα. Από αυτά το τρίτο, Kοινωνικής Διακονίας, δεν λειτούργησε αποδοτικά, επειδή δεν προσήλθε σ’ αυτό ικανοποιητικός αριθμός φοιτητών. Tα άλλα δύο Tμήματα, α) Θεολογίας και β) Ποιμαντικής, λειτούργησαν αποδοτικά για μία περίπου εικοσαετία, έχοντας ενιαία διοίκηση, τον κοινό σύλλογο των καθηγητών της Σχολής και κοινά μαθήματα με συνδιδασκαλία. Στο Τμήμα Ποιμαντικής οι φοιτητές παρακολουθούσαν επιπλέον το μάθημα της Ποιμαντικής Ψυχολογίας, αντί μόνο της Ποιμαντικής, και στο δεύτερο έτος το μάθημα της Ερμηνείας κειμένων της Παλαιάς Διαθήκης, ενώ το μάθημα της Εβραϊκής κάλυπτε μόνο ένα έτος.

Η Θεολογική Σχολή οργάνωσε πρώτη στο ΑΠΘ από το 1962 Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών, το οποίο λειτούργησε σε τέσσερις κλάδους εξειδίκευσης μέχρι το 1992, και σε μεταβατική μορφή μέχρι το 1994, οπότε ιδρύθηκαν από τα δύο Τμήματα ξεχωριστά Μεταπτυχιακά Προγράμματα Σπουδών.

Mε το νόμο 1268/82 για τα Α.Ε.I. το προσωπικό της ενιαίας Θεολογικής Σχολής με δήλωση προτίμησης εντάχθηκε σε ένα από τα δύο Τμήματα, το καθένα από τα οποία απέκτησε δική του Γενική Συνέλευση, τομείς και διοικητική αυτοτέλεια, όπως και ακαδημαϊκή αυτονομία. Mε το Π.Δ. 316 (Φ.Ε.K. 166/6.10.94) το Tμήμα Ποιμαντικής μετονομάστηκε σε «Tμήμα Ποιμαντικής και Kοινωνικής Θεολογίας», χωρίς να αλλάξει το γνωστικό του αντικείμενο. Σύμφωνα με το νόμο 1351/1983, άρθρο 6, παρ. 10, «οι πτυχιούχοι των Tμημάτων Ποιμαντικής των Πανεπιστημίων Αθηνών και Θεσσαλονίκης έχουν δικαίωμα διορισμού στην Εκκλησιαστική, Γενική και Tεχνική-Επαγγελματική Εκπαίδευση». Η διάταξη προήλθε από το γεγονός της ιδρύσεως Τμήματος Ποιμαντικής στη Θεολογική Σχολή Αθηνών το 1982, η οποία εντωμεταξύ για μία εξαετία 1974-1982 είχε λειτουργήσει διάφορα Προγράμματα επιμόρφωσης με διαφορετικούς τίτλους, ενώ ως Σχολή ήταν μονοτμηματική. Αντίθετα, η Θεολογική Σχολή Θεσσαλονίκης παρείχε ισότιμους τίτλους σπουδών και επαγγελματικά δικαιώματα στους αποφοίτους και των δύο Τμημάτων της από ιδρύσεώς τους, το 1964.

Στη Θεολογική Σχολή λειτουργεί Βιβλιοθήκη, η οποία προέκυψε από την ενοποίηση των επιμέρους βιβλιοθηκών των παλιών Σπουδαστηρίων της ενιαίας Σχολής, που ήταν κατεσπαρμένες σ’ όλο το κτήριο. Η Βιβλιοθήκη είναι πλούσια και οργανωμένη, και διαθέτει αναγνωστήριο και Τμήμα Παλαιτύπων. Η διοίκησή της ασκείται από την Κοσμητεία της Σχολής κατά τον Οργανισμό της Κεντρικής Βιβλιοθήκης του ΑΠΘ.

 H Θεολογική Σχολή εξέδιδε επιστημονικό περιοδικό με τίτλο «Επιστημονική Επετηρίς Θεολογικής Σχολής-Α.Π.Θ.», το οποίο κατ’ αρχήν αποτελούσε έναν ενιαίο τόμο, που περιελάμβανε συνεργασίες μελών Δ.Ε.Π. όλης της Θεολογικής Σχολής. Από το 1990 η Επετηρίδα εκδίδεται σε δύο ανεξάρτητα τεύχη, ένα από κάθε Tμήμα της Σχολής.

Επί πλέον, η Θεολογική Σχολή μετέχει στό Kέντρο Βυζαντινών Ερευνών, το οποίο υπάγεται στη Σύγκλητο του Α.Π.Θ. Tο K.Β.Ε. αποτελείται από πέντε Tμήματα (Mεσαιωνικής Ελληνικής Φιλολογίας, Βυζαντινής Iστορίας, Βυζαντινής Αρχαιολογίας και Tέχνης, Βυζαντινής Θεολογίας, Βυζαντινού Δικαίου) και διοικείται από πενταμελές διοικητικό συμβούλιο, στο οποίο η Θεολογική Σχολή εκπροσωπείται από ένα μέλος εναλλάξ ανά διετία από κάθε Τμήμα.

ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

Το Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας δομήθηκε σε τέσσερις Τομείς, που υπηρετούν τους στόχους του Τμήματος εξειδικευμένα αλλά και συνολικά ως σπουδή της Ορθοδόξου Θεολογίας και του Πολιτισμού του Χριστιανισμού.

Α. Tομέας Αγίας Γραφής και Πατερικής Γραμματείας.

Β. Tομέας Iστορίας, Δόγματος, Διορθοδόξων και Διαχριστιανικών Σχέσεων

Γ. Tομέας Λατρείας, Αρχαιολογίας και Tέχνης

Δ. Tομέας Δικαίου, Oργανώσεως, Zωής και Διακονίας της Εκκλησίας

 

ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ

Κατά τα ακαδ. έτη 2011-12 και 2012-13 το Τμήμα έχοντας ολοκληρώσει την εσωτερική του αξιολόγηση και αξιοποιώντας τις ρυθμίσεις του Ν. 4009/ 6-9-11 αποδύθηκε σε μία επίμονη προσπάθεια όχι μόνο αναθεωρήσεως του Προπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών αλλά και αξιοποιήσεως του ανθρώπινου δυναμικού με στρατηγική στόχευση την ανάδειξη της μελέτης της Ορθοδόξου Θεολογίας στο διεθνές περιβάλλον πανορθόδοξα και διαχριστιανικά.

Η όλη προσπάθεια έγινε σε πολλά επίπεδα, ξεκινώντας από τα ευρήματα της εσωτερικής αξιολόγησης, την ανάπτυξη του Τμήματος τα τελευταία είκοσι χρόνια, τα γνωστικά αντικείμενα των καθηγητών του, τα δεδομένα της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας, τη στρατηγική της εξωστρέφειας που παρέχει ο νόμος 4009 και οι τροποποιήσεις του, και προπαντός από τη στρατηγική του Τμήματος να επικεντρωθεί στη μελέτη της Ορθόδοξης Θεολογίας, της εκκλησιαστικής ζωής και της ελληνόφωνης γραμματείας της, ως χώρου επιστητού που παρήγαγε έργα πολιτισμού, τα οποία μελετώνται ερευνητικά υπό ποικίλες μορφές από τη Φιλολογία, την Αρχαιολογία, τις Βυζαντινές και Μεσαιωνικές σπουδές, από τη Νομική, την Αρχιτεκτονική, ακόμη και από τη Φυσική, τη Χημεία και την Ιατρική. Η Ορθόδοξη Θεολογία οφείλει να παρέχει ένα κοινό τόπο σ’ αυτές τις επιστήμες ως γραμματολογική γνώση, όμως η ίδια πρέπει να έχει σαφή ερευνητικό, εκπαιδευτικό χαρακτήρα και περιεχόμενο. Έχοντας υπόψη αυτά, το Τμήμα διαμόρφωσε ένα πλήρες θεολογικό πρόγραμμα με επιστημονική συνοχή και σαφή εκπαιδευτικό στόχο, που υλοποιεί τη στρατηγική του για την καλλιέργεια της γνωστικής περιοχής της Ορθόδοξης Θεολογίας με διακριτά μαθησιακά αποτελέσματα για τους φοιτητές του, πράγμα που επιτελούσε και μέχρι τώρα, με ένα πρόγραμμα σπουδών βεβαρυμένου φόρτου.

Το πρόγραμμα είναι συνεκτικό, διότι στα μαθήματά του συμπεριλαμβάνει όλα τα ουσιαστικά γνωστικά αντικείμενα της επιστήμης της Oρθόδοξης Θεολογίας μαζί με τα αναγκαία γνωστικά αντικείμενα που αναφέρονται στο χριστιανικό πολιτισμό. Είναι ορθολογικά και συμμετρικά διαρθρωμένο, καθώς προσφέρει σαράντα επτά (47) υποχρεωτικά μαθήματα και οκτώ (8) μαθήματα ελεύθερης επιλογής, επτά (7) ανά εξάμηνο σπουδών, εκτός ενός με έξι (6) μαθήματα, που καταλαμβάνουν 20 ώρες ανά εξάμηνο, συνολικά 160 ώρες και 240 ECTS.

Ο στόχος του είναι σαφής, διότι θεραπεύει τον επιστημονικό κλάδο της Ορθόδοξης Θεολογίας και τα γνωστικά αγαθά του Χριστιανικού Πολιτισμού, (ή του Πολιτισμού του Χριστιανισμού), πράγμα που καθιστά συγκεκριμένο το χαρακτήρα των σπουδών και δίνει το ιδιαίτερο στίγμα του Τμήματος μέσα στη διεθνή πραγματικότητα, όπου συναντώνται ανάλογα Τμήματα Ορθοδόξου Θεολογίας στην Ευρώπη, την Αμερική και την Αυστραλία.

Το πρόγραμμα είναι, επίσης, λειτουργικό και υπηρετεί σαφή μαθησιακά αποτελέσματα. Έχει τέσσερα (4) εξάμηνα υποχρεωτικών προαπαιτουμένων μαθημάτων με σταθερή κατανομή ανά εξάμηνο, και τέσσερα (4) εξάμηνα κατ’ επιλογήν υποχρεωτικών, όπου ο φοιτητής καταρτίζει κατά εξάμηνο το ατομικό του πρόγραμμα, δηλώνοντας τις προσωπικές επιλογές του. Επίσης, ο φοιτητής έχει τη δυνατότητα να επιλέξει οκτώ (8) μαθήματα ελεύθερης επιλογής από τα προσφερόμενα στο Τμήμα ή από άλλα Τμήματα του ΑΠΘ (και αν δοθεί η δυνατότητα από τον Εσωτερικό Κανονισμό του ΑΠΘ και από το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας), ώστε να αποκτήσει μια συγκεκριμένη προοπτική σπουδών, κατά τις επιδιώξεις του.

H όλη προσπάθεια υποστηρίζεται με την παροχή τεσσάρων μαθημάτων επιλογής με μαθήματα εφαρμογής της Πληροφορικής στη Θεολογία και ένα μάθημα υποχρεωτικό αξιοποιήσεως της Πληροφορικής για την παιδαγωγική κατάρτηση των φοιτητών στις νέες τεχνολογίες.

Επιπλέον, ακολουθώντας τις διατάξεις του νέου νόμου, δίνεται η ευκαιρία στον φοιτητή να αποκτήσει μία από τις τέσσερις (4) πρακτικές  δεξιότητες, που προσφέρει το Τμήμα με αντίστοιχα σεμιναριακής μορφής και πρακτικής εφαρμογής προγράμματα εκπαίδευσης δύο εξαμήνων, παράλληλα και ανεξάρτητα από τα μαθήματα του πτυχίου.

Έτσι, ο φοιτητής παίρνοντας το πτυχίο του μπορεί να εξασφαλίσει συγχρόνως

α) μία ολοκληρωμένη κατεύθυνση σπουδών ανάλογα με τα ελεύθερα επιλεγόμενα που θα δηλώσει (Βιβλική, Ιστορική, Δογματική, Λειτουργική, Κανονικού Δικαίου και Πατερικών Σπουδών),

β) την παιδαγωγική επάρκεια που απαιτεί ο νόμος, εφόσον δηλώσει ως ελεύθερα επιλεγόμενα ένα ή δύο παιδαγωγικά μαθήματα από το Τμήμα ή από άλλα Τμήματα, που θα προστεθούν και θα συνυπολογισθούν στα τέσσερα (4) υποχρεωτικά παιδαγωγικά μαθήματα του Τμήματος,

γ) μία πιστοποιημένη πρακτική δεξιότητα, ύστερα από την παρακολούθηση ενός προγράμματος πρακτικής σεμιναριακής εκπαίδευσης είτε στην Ψαλτική Τέχνη, ή στην Αγιογραφία, ή στο Ποιμαντικό και Κοινωνικό έργο, ή στον Θρησκευτικό Τουρισμό.

Αυτά είναι τα δυναμικά στοιχεία του προγράμματος, που εκτός από την πληρότητα και την πολυμορφία των σπουδών εξασφαλίζει για τους φοιτητές την κατά το δυνατόν μεγαλύτερη δυνατότητα ευελιξίας και ελευθερίας στον καταρτισμό της ατομικής τους κατεύθυνσης σπουδών.

Επιπρόσθετα, μία καινοτομία του Τμήματος είναι η εισήγηση στη Σύγκλητο για ίδρυση αγγλόφωνου προπτυχιακού προγράμματος, που καθιερώνεται σύμφωνα με τις διατάξεις του νέου νόμου, με αντικείμενο την Ορθόδοξη Θεολογία και στόχο την προσέλκυση ξένων φοιτητών κατά τη στόχευση διεθνοποίησης των σπουδών του Τμήματος. Περιλαμβάνει έξι (6) εξάμηνα στην αγγλική και δύο (2), το έβδομο και όγδοο στην ελληνική. Εκκρεμεί η γνωμοδότηση της Α.ΔΙ.Π., σύμφωνα με την απόφαση της Συγκλήτου του Α.Π.Θ.

Τέλος, πολύ σημαντικό στοιχείο αποτελεί και η κατάρτιση αγγλόφωνου μεταπτυχιακού προγράμματος στην Ορθόδοξη Θεολογία, που ακολουθεί τις βασικές γραμμές του αναθεωρημένου Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών του Τμήματος και θα απευθύνεται σε αλλοδαπούς φοιτητές.

 

ΜΕΤΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

Ύστερα από την αναθεώρηση του προγράμματος σπουδών του Τμήματος και σύμφωνα με τις συγκεκριμένες κατευθύνσεις, που ορίστηκαν από τη σύνθεση των μαθημάτων και από τα προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα, προκύπτει η ανάγκη της αλλαγής και μετονομασίας του Τμήματος με όνομα που θα ανταποκρίνεται σαφέστερα στο περιεχόμενο των σπουδών του σε όλα τα επίπεδα. Το όνομα «Τμήμα Ορθόδοξης Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού» ανταποκρίνεται απολύτως εξάλλου στα κριτήρια που έθεσε η Επιτροπή Κοσμητόρων του ΑΠΘ για την ακριβή μετονομασία ενός Τμήματος, ήτοι: α) Δυνατότητα αυτοπροσδιορισμού, β) Ανάγκη που προκύπτει από την αναθεώρηση των Προγραμμάτων Σπουδών, γ) Γνωστικά αντικείμενα των Καθηγητών, δ) Διακριτό Πρόγραμμα Σπουδών, σύμφωνα με τα ισχύοντα στη διεθνή επιστημονική κοινότητα και κατά την πρόβλεψη της ελληνικής νομοθεσίας, που απαιτεί σαφή ορισμό του αντικειμένου και του στόχου των σπουδών.

Το έργο που επιτελείται στο Τμήμα από τους διδάσκοντες κατά τα γνωστικά τους αντικείμενα, η σπουδή και έρευνα της ορθόδοξης χριστιανικής παράδοσης και του πολιτισμού, οι ανάγκες αλλά και τα αιτήματα ενός κοινού, εγχώριου και αλλοδαπού, που δείχνει έντονο ενδιαφέρον για τις ορθόδοξες θεολογικές σπουδές, νομιμοποιούν κατά πάντα το νέο όνομα του Τμήματος.

Κατόπιν τούτων, το Τμήμα υπέβαλε στη Σύγκλητο του Α.Π.Θ. αίτηση μετονομασίας του από «Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας» σε «Τμήμα Ορθόδοξης Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού». Η συζήτηση στη Σύγκλητο του ΑΠΘ με παλινωδίες, αναβολές και έωλες ενστάσεις κατέδειξε ότι η ένταση για τη διαφορά της ορολογίας μεταξύ θρησκείας και θεολογίας είναι βαθύτατη και καθοριστική για το μέλλον της Ορθοδόξου Θεολογίας μεταξύ των ανθρωπιστικών σπουδών. Το κυριότερο βέβαια είναι ότι καταστρατηγήθηκε το δικαίωμα που έχει κάθε Τμήμα να αυτοπροσδιορίζεται με βάση το πρόγραμμα σπουδών του και το επιτελούμενο από τα μέλη του συγκεκριμένο ακαδημαϊκό έργο. Το θετικό αποτέλεσμα είναι η συνειδητοποίηση ότι η απαγορευμένη λέξη Ορθόδοξη Θεολογία είναι μία γνωστική περιοχή, η οποία δεν μπορεί να αμαυρωθεί από χαρακτηρισμούς ομολογιακής αιτίασης, ή και καπηλείας.

Ως εκ τούτου, το Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας επιφυλάσσεται να ζητήσει την επανεξέταση της αίτησης μετονομασίας του και να διεκδικήσει με βάση ακαδημαϊκά και μόνο κριτήρια το αυτονόητο, δηλ. τον τίτλο που αντιστοιχεί στο ανανεωμένο πρόγραμμα σπουδών του και τις λοιπές δραστηριότητές του, πράγμα που έκανε μέχρι σήμερα, χωρίς υπαρκτικές διακυμάνσεις.

Στρατηγική Ακαδημαϊκής Ανάπτυξης